و لطافت و براعتى حكايت مىكند ، و آن را از بدايع و شگفتيهاى قرآن كريم ، و صناعت بلاغت علم بديع ، قرارش مىدهد ، و آيات قرآن از چنين لطافت و براعتى برخوردار است « 1 » » . نظر زمخشرى در مورد آيهء 189 سورهء بقره زمخشرى در مورد اين مطلب ، مىگويد : « همين‌كه پروردگار متعال ، آيات مربوط به مراسم بزرگ حج را بيان فرمود ، با لطافت خاصّى به بيان يك مسئلهء بزرگ اجتماعى ، منتقل شد ، كه علاج آن از اوجب واجبات بوده ، و براى جامعه ، يك امر حياتى به حساب مىآمد . و آن همان عادت پست و رذل عرب جاهلى بود كه وقتى جهت حج ، محرم مىشد ، هرگز به چهار ديوارى يا خانه‌اى و حتى بر خيمه‌اى هم داخل نمىشد ، بلكه اگر از ساكنان شهر يا دهى بود ، از پشت ديوار يا از بام خانه ، نقب و سوراخى را ايجاد مىنمود و از آنجا وارد خانه مىشد ، و از همان‌جا هم خارج مىگرديد . و اگر چادرنشين بود ، از پشت چادر ، راه ورود و خروج باز مىكرد و هرگز از در چادر و خيمه وارد آن نمىشد . اين عادت ، يك بدعت زشت و پستى بود كه هيچ دليل موجهى نداشت . همين‌كه عرب جاهلى در مورد اهلّه سؤال نمود و آن در زندگى مردم عمدتا نقش داشت ، ولى راجع به حج ، فايدهء زيادى نداشت ، و لذا خداوند اين فرصت را مناسب ديد و به يك موضوع مهمترى اشاره فرمود ؛ اشاره به اينكه شايسته بود كه عرب جاهلى از اين موضوع مهم ، سؤال نمايد تا آن عادت زشت را ترك كند ، عملى كه آنان از روى جهالت ، يك عمل انسانى - الهى مىپنداشتند با آنكه يك

--> ( 1 ) الطراز تأليف امير العلوى ، ج 3 ، ص 14 .